تحولات کنونی سوریه را نمیتوان با واژههایی چون «گذار سیاسی» یا «ثبات پس از جنگ» توضیح داد. آنچه امروز در حال تحقق است، پروژهای سازمانیافته برای بازگرداندن تروریسم به قدرت، اینبار در قالب دولت و حاکمیت رسمی است؛ پروژهای که بازیگران منطقهای و بینالمللی مشخصی در آن نقش مستقیم دارند.
در رأس این ساختار جدید، احمد شرع قرار دارد؛ فردی که خود در گذشته بهعنوان چهرهای تروریستی، رهبر گروههای افراطی و زندانی امنیتی شناخته میشد. او بدون پاسخگویی به گذشتهاش، امروز در جایگاه رهبری سیاسی ـ نظامی ظاهر شده است. این اتفاق بهتنهایی یک هشدار جدی است، اما خطر واقعی زمانی آشکار میشود که به شبکه پیرامون او نگاه کنیم.
ابو احمد، تروریستی که بیش از ۲۱ سال بهعنوان عنصر بسیار خطرناک در زندانهای امنیتی سوریه نگهداری شد و در حملات خونین علیه غیرنظامیان و اقلیتهای دینی نقش داشت، امروز در کنار ساختاری قرار گرفته که احمد شرع رهبری آن را بر عهده دارد. این یعنی با یک مورد استثنایی روبهرو نیستیم، بلکه با الگوی انتقال سیستماتیک تروریستها از زندان به دولت مواجهایم.
این سناریو بدون حمایت منطقهای ممکن نبود. ترکیه و قطر سالهاست که بهعنوان بازیگرانی کلیدی در پشتیبانی سیاسی، مالی و لجستیکی از گروههای مسلح اسلامگرا در سوریه شناخته میشوند؛ گروههایی که بسیاری از آنها، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم، با داعش و القاعده پیوند داشتهاند.
اتهام همکاری و تسهیلگری برای داعش در سالهای گذشته، بارها متوجه این دو کشور شده است؛ از:
بازبودن مسیرهای تدارکاتی
حمایت مالی و رسانهای
تا ایجاد پناه امن برای رهبران و کادرهای این جریانها
امروز همان شبکهها، نه در حاشیه، بلکه در متن قدرت سوریه قرار گرفتهاند؛ و ترکیه و قطر، با حمایت سیاسی و دیپلماتیک خود، در حال مشروعیتبخشی به این ساختار هستند.
آنچه رخ داده، شکست داعش نیست، بلکه بازتوزیع کادرهای آن در قالب دولت است. آمریکا و برخی متحدانش، که زمانی با شعار مبارزه با داعش وارد سوریه شدند، امروز با چشمپوشی آگاهانه، اجازه دادهاند همان نیروها بدون جنگ، به آنچه با خشونت بهدنبالش بودند برسند:
قدرت، حاکمیت و کنترل.
مسیحیان، علویان، دروزیها و دیگر اقلیتهای دینی سوریه، نخستین اهداف چنین ساختاری خواهند بود. گذشته احمد شرع، ابو احمد و همفکرانشان نشان میدهد که این جریانها نهتنها ضامن همزیستی نیستند، بلکه ذاتاً با تنوع دینی و اجتماعی در تضادند.
تحرک این نیروها در نزدیکی روژاوای کوردستان، تنها تهدیدی محلی نیست. این منطقه به خط تماس پروژهای تبدیل شده که هدف آن:
تضعیف خودمدیریتی
قطع شریانهای انسانی
و احیای عملی هستههای داعش
است؛ پروژهای که در صورت موفقیت، پیامدهای آن بهسرعت به فراتر از مرزهای سوریه گسترش خواهد یافت.
وقتی تروریستهای سابق:
با حمایت ترکیه و قطر
با سکوت یا همراهی آمریکا
و با بیعملی جامعه جهانی
به رأس دولت و ارتش میرسند،
دیگر با یک تحول سیاسی روبهرو نیستیم، بلکه با سناریویی خطرناک و سازمانیافته برای بازگشت تروریسم در مقیاس جهانی مواجهایم.
تروریسمی که دیروز با پرچم سیاه شکست خورد،
امروز با پرچم دولت بازگشته است.
