عبدالله مهتدی در گفتوگو با VOX: سقوط رژیم ایران فرصتی منحصربهفرد، نه فقط برای کوردها بلکه برای کل مردم ایران و برای تغییر چهره کل خاورمیانه است.
ترامپ ممکن است دخالت زمینی در ایران داشته باشد، اما نه با نیروهای آمریکایی؛ یک رهبر کورد ایرانی میگوید مردم او آماده قیام هستند، اما به حمایت بیشتر آمریکا نیاز دارند.
هفته گذشته، رئیسجمهور دونالد ترامپ با رهبران کورد عراقی و ایرانی گفتوگو کرد و بنا بر گزارشها پیشنهاد «پوشش هوایی گسترده آمریکا» و حمایت لجستیکی برای گروههای مسلح (پیشمرگها) جهت عبور از مرز عراق به ایران و بیرون راندن نیروهای رژیم را مطرح کرد. به گفته یکی از این رهبران، پیام او این بود که «کوردها باید در این نبرد یک طرف را انتخاب کنند، یا در کنار آمریکا و اسرائیل باشند یا در کنار ایران».
روی آوردن به اقلیتهای اتنیکی کُرد، که در چندین کشور منطقه پراکندهاند، بهعنوان نیروهای خط مقدم آمریکا فرمولی است که پیشتر نیز جواب داده است؛ آخرین نمونه آن در نبرد با داعش بود. اما به نظر میرسد این بار این طرح به جایی نرسید و ترامپ در آخر هفته لحن خود را تغییر داد و به خبرنگاران گفت: «ما نمیخواهیم جنگ را پیچیدهتر از آنچه هست بکنیم. من این گزینه را کنار گذاشتهام؛ نمیخواهم کُردها وارد شوند.»
به گفته عبدالله مهتدی، رهبر کورد ایرانی که در مکانی نامشخص خارج از کشور با او در آخر هفته صحبت کردم، کوردها هنوز در موقعیتی نیستند که حملهای را آغاز کنند. مهتدی، دبیرکل حزب کومهله کردستان ایران، گفت «چند هزار» جنگجو یا پیشمرگه تحت فرمان آنها در عراق حضور دارند و «دهها هزار» جوان در کوردستان ایران هستند که اگر حمایت و حفاظت دریافت کنند حاضرند سلاح به دست بگیرند. اما رژیم ایران حتی با وجود حمایت آمریکا هنوز بیش از حد قدرتمند است که بتوان با آن مقابله کرد.
او گفت: «برای اینکه ما هر حرکتی انجام دهیم، لازم است سپاه پاسداران و نیروهای سرکوبگر رژیم ایران به اندازه کافی تضعیف شوند، آنقدر که مردم در شهرها بتوانند قیام کنند و نیروهای پیشمرگه وارد شوند.»
او افزود: «پیش از آن، ما از این کار اجتناب خواهیم کرد.»
با وجود برخی گزارشهای متناقض در هفته گذشته، مهتدی گفت جنگجویان کورد هنوز از مرز وارد ایران نشدهاند، بلکه در اردوگاههای خود در عراق در «وضعیت دفاعی» باقی ماندهاند؛ جایی که بهطور مداوم هدف پهپادها و موشکهای ایرانی قرار دارند.
رفت و برگشت مواضع میان ترامپ و کوردها به یکی از تنشهای اساسی این جنگ اشاره دارد. بمباران هوایی آمریکا و اسرائیل در کشتن رهبران ارشد ایرانی و نابودی زیرساختهای کلیدی موفقیت چشمگیری داشته است، اما کمپینهای هوایی از نظر تاریخی ابزار مناسبی برای سرنگونی رژیمها یا وادار کردن آنها به تسلیم نیستند. برای آن به نیروهای زمینی نیاز است و در ایران، اپوزیسیون داخلی بهخوبی مسلح نیست.
این موضوع واشنگتن را به فکر حمایت از گروههای مسلح کورد انداخته است؛ کاری که در گذشته بارها انجام داده است. کوردها که اغلب «بزرگترین گروه اتنیکی جهان بدون دولت مستقل» نامیده میشوند، جمعیتی حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیون نفر دارند که عمدتاً در ایران، عراق، سوریه و ترکیه زندگی میکنند.
آنها در تمام این کشورها از جمله ایران بهطور تاریخی به حاشیه رانده شده و مورد تبعیض قرار گرفتهاند، و گاه حتی بدتر از آن را به خود دیدهاند. در ایران حدود ۱٥ تا ۱٧ میلیون کورد زندگی میکنند که عمدتاً در شمالغرب کشور و در نزدیکی مرز عراق و ترکیه ساکناند. در سال ۲۰۲۲، زمانی که یک زن کورد ایرانی به نام مهسا امینی پس از بازداشت توسط پلیس «گشت ارشاد» در شرایطی مشکوک در بازداشت جان باخت، موجی از اعتراضات سراسری در کشور شکل گرفت و شعار کوردی «زن، زندگی، آزادی» توسط بخش گستردهتری از اپوزیسیون ایران پذیرفته شد.
در آن سوی مرز در عراق، منطقه کوردستان در شمال این کشور از زمان اعمال منطقه پرواز ممنوع توسط آمریکا پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، درجه بسیار بیشتری از خودمختاری را تجربه کرده است. این بخش از عراق همچنین میزبان چندین گروه کورد ایرانی در تبعید است که اخیراً اتحادی را تشکیل دادهاند تا در صورت فراهم شدن فرصت با رژیم مقابله کنند.
گزارشهایی در رسانهها منتشر شده که رهبران کورد عراقی تمایلی به درگیر شدن در نبرد کنونی میان آمریکا و ایران ندارند. مهتدی گفت: «آنها مدت طولانی میزبان ما بودهاند، اما از تهدیدهای ایران خسته شدهاند.» او اشاره کرد که اربیل، پایتخت دولت اقلیم کوردستان که میزبان یک پایگاه نظامی آمریکا است، از زمان آغاز جنگ تقریباً بهطور مداوم هدف حملات موشکی ایران قرار گرفته است.
نیروهای کورد ایرانی، حتی با حمایت کامل آمریکا، در موقعیتی نیستند که به سوی تهران حرکت کنند و رژیم جمهوری اسلامی را سرنگون کنند. هدف هرگونه عملیات نظامی بیشتر این خواهد بود که امنیت و ثبات را در منطقه خودشان بازگردانند. با این حال مهتدی این ادعا را رد کرد که هدف آنها ایجاد یک کشور مستقل است.
او گفت: «ما گزارشهایی میبینیم که ما را جداییطلب نشان میدهد. این درست نیست. ما طرفدار یک ایران دموکراتیک، سکولار و متحد هستیم که در آن حقوق کوردها و سایر ملیتهای ایرانی محترم شمرده شود. آنچه ما میخواهیم یک ایران دموکراتیک است که متحد باقی بماند، اما در عین حال به شکل یک نظام فدرال غیرمتمرکز اداره شود.»
مهتدی همچنین این تصور را رد کرد که حمایت از نظامیان مسلح (پیشمرگها) در داخل ایران میتواند به جنگ داخلی یا بیثباتی منطقهای منجر شود، و استدلال کرد که این خود رژیم است که در داخل و خارج کشور هرجومرج ایجاد میکند.
او گفت: «چه کسی به کشورهای همسایه موشک شلیک میکند؟ چه کسی مردم خودش را قتلعام میکند؟ این ما نیستیم، این اپوزیسیون ایران نیست، این جامعه مدنی ایران نیست بلکه این سپاه پاسداران است.»
یک ضربالمثل قدیمی میگوید کوردها، با تاریخ طولانی جنگهای چریکی در چندین کشور، «هیچ دوستی جز کوهها ندارند.» اغلب، ایالات متحده روابط گرمی با کوردها داشته است، اما این دوستی محدودیتهایی دارد. در دهه ۱۹۷۰، آمریکا در همکاری با دولت وقت ایران که متحد واشنگتن بود، از گروههای کوردی که با دولت عراق مورد حمایت شوروی میجنگیدند حمایت کرد، اما بعداً این حمایت را قطع کرد و همین امر به یک قتلعام انجامید. هنری کیسینجر، وزیر خارجه وقت آمریکا، بعدها گفت: «اقدامات مخفیانه را نباید با کارهای بشردوستانه اشتباه گرفت»، سخنی که بسیاری آن را اعتراف به نوعی خیانت تلقی کردند. پویایی مشابهی زمانی رخ داد که آمریکا در جنگ اول خلیج فارس کوردهای عراق را به قیام تشویق کرد.
در سالهای اخیر در سوریه، معترضان کورد در همکاری نزدیک با ارتش آمریکا علیه داعش جنگیدند و در این روند منطقهای نیمهمستقل در شمالشرق کشور ایجاد کردند. در ماه ژانویه، نیروهای دولتی سوریه که اکنون تحت رهبری رئیسجمهور مورد حمایت آمریکا «احمد الشرع» هستند، بخش زیادی از آن منطقه را تصرف کردند. آمریکا بهجای کمک به آنها، متحدان کورد خود را تشویق کرد که با نیروهای امنیتی سوریه ادغام شوند. این عملاً به پایان موجودیت کوتاهمدت دولت کوردی سوریه موسوم به «روژاوا» انجامید. در گزارشی از خبرگزاری رویترز در روز یکشنبه، از کوردهای سوری نقل شده که به همتایان کورد ایرانی خود هشدار دادهاند از همپیمانی با آمریکا پرهیز کنند، زیرا ممکن است با تغییر بادهای ژئوپلیتیک رها شوند.
مهتدی این تاریخ را متفاوت تفسیر میکند و اشاره میکند که این حمایت هوایی آمریکا بود که امکان ایجاد دولت اقلیم کوردستان در عراق را فراهم کرد (پس از قتلعام هزاران نفر توسط نیروی هوایی صدام حسین) و همچنین در سال ۲۰۱۴ از مناطق کوردستان در برابر حملات نسلکُشانه داعش محافظت کرد.
او گفت: «من شخصاً از سال ۱۹۹۱ تاکنون موارد بسیاری را دیدهام که ایالات متحده به کوردها کمک کرده و آنها را نجات داده است.»
حزب کومهله کوردستان ایران به رهبری مهتدی که پیش از انقلاب ایران بهعنوان یک گروه مسلح چپگرا شکل گرفته بود، در دهههای تبعید بهمراتب میانهروتر و طرفدار آمریکا شده است. مهتدی از دولت ترامپ ابراز قدردانی کرد و گفت: «آنها به وعدههایشان عمل کردند و با حمله به رژیم ایران و شکست دادن آن در میدان نبرد به کمک مردم ایران آمدند.»
هنوز مشخص نیست دقیقاً چه چیزی باعث تغییر موضع ترامپ در مورد همپیمانی با کوردها شد. ممکن است تردید درباره توانایی نظامی آنها، نگرانی از هرجومرج در ایران، یا واکنش متحدان منطقهای باشد. (ترکیه بهطور دائمی نسبت به اوجگیری ملیگرایی کوردی نگران است و رئیسجمهور آن، رجب طیب اردوغان، یکی از متحدان تأثیرگذار ترامپ محسوب میشود.)
مهتدی که اکنون ۷۶ سال دارد و شاهد دورههای مختلف سیاست کوردی در چندین کشور بوده است، معتقد است که در این لحظه، سقوط رژیم ایران «فرصتی منحصربهفرد… نه فقط برای کوردها بلکه برای کل مردم ایران و برای تغییر چهره کل خاورمیانه» است.
اینکه ترامپ در روزها و هفتههای آینده چگونه با این لحظه برخورد خواهد کرد هنوز یک معماست، همانطور که پیامدهای آن برای ایرانیان با همه اتنیکها نامشخص است.
در حال حاضر به نظر نمیرسد این برنامهها شامل وعدههای بزرگ و چشمگیر برای حمایت از کوردها باشد. این وضعیت آنها را در جایگاهی آشنا قرار میدهد: در میان یک جنگ منطقهای که خود آغاز نکردهاند و در تلاش برای یافتن بهترین راه برای عبور از خطرات آن هستند.
رهبر کومهله: آمریکا و اسرائیل باید نقش خود را در حمایت از کوردها روشن کنند
رووداو ٢٤
22 يوم و 7 ساعة و 41 الدقائق في الماضي
